میگرن یک بیماری عصبی است با حملههای ۴ تا ۷۲ ساعته از درد ضرباندار، تهوع و حساسیت به نور، و زیرگروههایی مثل میگرن چشمی، وستیبولار، شکمی و قاعدگی. از حالت معمول خارج میشود وقتی درد در کمتر از پنج دقیقه به اوج برسد، با تب و سفتی گردن یا ضعف یکطرفه بیاید، یا با مصرف مکرر مسکن هرروزه شود
بعدازظهر است و درد از یک طرف سر شروع میشود؛ اول مثل ضربانی خفیف پشت چشم، بعد چنان بالا میگیرد که نور پنجره آزاردهنده میشود و بوی غذا دل را به هم میزند. اطرافیان هرکدام تشخیص خودشان را میدهند: یکی میگوید فشارت افتاده، یکی میگوید سینوزیتت عود کرده، و یکی هم همان مسکن همیشگی ته کشوی آشپزخانه را جلو میگذارد. میگرن معمولاً همینطور، لای چند حدس نادرست، سالها بدون نام درست میماند.
میگرن یک بیماری عصبی است، نه سردردی که فقط شدیدتر از بقیه باشد. در جریان حمله، شبکهای از اعصاب و رگهای اطراف مغز بهشکل غیرعادی فعال میشود و موادی مانند CGRP آزاد میشوند؛ همین آبشار درد و علائم همراهش را میسازد. درد کلاسیک میگرن یکطرفه و ضرباندار است، با فعالیت معمول روزانه بدتر میشود و درماننشده بین ۴ تا ۷۲ ساعت طول میکشد؛ تقریباً همیشه تهوع یا حساسیت آزاردهنده به نور و صدا هم کنارش هست.
سازمان جهانی بهداشت برآورد میکند اختلالات سردرد حدود ۴۰ درصد جمعیت جهان را درگیر کردهاند و میگرن را سومین علت ناتوانی عصبی در دنیا میداند. میگرن در زنان چند برابر مردان دیده میشود و بخش بزرگی از این تفاوت به نوسان هورمونهای چرخهٔ قاعدگی برمیگردد.
دو نکته این تصویر را از حدسهای سر سفره جدا میکند. نخست اینکه میگرن یکدست نیست و زیرگروههایی با چهرههای متفاوت دارد، از میگرنی که فقط با اختلال بینایی خودش را نشان میدهد تا میگرنی که در کودکان بهجای سر، شکم را به درد میآورد. دوم اینکه همان مسکن ته کشو، اگر روزهای مصرفش از حدی بگذرد، میگرن گاهبهگاه را به سردردی تقریباً هرروزه تبدیل میکند.
میگرن چیست و چه علائمی دارد
تشخیص میگرن بر پایهٔ الگو گذاشته میشود، نه یک آزمایش. معیارهای بینالمللی سردرد دستکم پنج حملهٔ مشابه میخواهند؛ هر حمله درماننشده ۴ تا ۷۲ ساعت طول بکشد، درد دستکم دو ویژگی از این چهار را داشته باشد - یکطرفه، ضرباندار، متوسط تا شدید، و بدتر شونده با فعالیت معمول - و دستکم یکی از این دو همراهی باشد: تهوع یا استفراغ، یا حساسیت همزمان به نور و صدا. همین چند شرط، بیشتر سردردهایی را که در گفتوگوی روزمره میگرن نامیده میشوند از دایره بیرون میگذارد. حمله هم رویدادی چندمرحلهای است که ساعتها پیش از درد آغاز میشود و تا روزها پس از پایان آن ادامه دارد.
علائم میگرن پیش از شروع درد
مرحلهٔ پیشدرآمد از چند ساعت تا چند روز پیش از درد شروع میشود و اغلب نادیده میماند، چون هیچ نشانهاش شبیه سردرد نیست: خمیازهٔ پیدرپی، تغییر خلق بدون دلیل، هوس ناگهانی شیرینی یا شکلات، سفتی گردن و تکرر ادرار.
در بخشی از افراد، پیش از درد یا همزمان با آن، نشانههای عصبی گذرایی بهنام اورا ظاهر میشود. اورا سه ویژگی ثابت دارد: کاملاً برگشتپذیر است، ظرف دستکم پنج دقیقه گسترده میشود، و بین ۵ تا ۶۰ دقیقه دوام میآورد.
- نشانههای بینایی مثبت: جرقه، خطهای زیگزاگ درخشان، نقطههای نورانی چشمکزن
- نشانههای بینایی منفی: لکهٔ کور یا از دست رفتن بخشی از میدان دید
- نشانههای حسی: گزگز یا بیحسی که از انگشتان به سمت بازو و صورت پیش میرود
- اختلال گذرای گفتار: پیدا نکردن کلمه یا نامفهوم شدن جملهها
علائم میگرن شدید در اوج حمله
در مرحلهٔ درد، بیشتر افراد دنبال اتاقی تاریک و ساکت میگردند و همین رفتار خودش نشانهای تشخیصی است. درد با خم شدن و سرفه بدتر میشود و در بخشی از افراد حساسیت به بو هم اضافه میشود؛ بوی سیگار یا عطر در اوج حمله تحملناپذیر میشود. حملهای که بیش از ۷۲ ساعت بیوقفه ادامه یابد وضعیت مقاومی بهنام استاتوس میگرینوزوس است و ارزیابی پزشکی میخواهد.
نشانههای میگرن بعد از پایان حمله
پس از فروکش کردن درد، بسیاری تا دو روز گیج و خستهاند: تمرکز سخت میشود و گاهی سرگیجهٔ خفیفی باقی میماند. این مرحله بخشی از خود حمله است، نه نشانهٔ ادامهدار بودنش.
انواع میگرن و تفاوت آنها با هم
این زیرگروهها در طبقهبندی بینالمللی سردرد جای مشخص خود را دارند؛ سن شروع، علامت غالب و مسیر بررسی در هرکدام فرق میکند.
میگرن با اورا و بدون اورا
شایعترین شکل میگرن، میگرن بدون اورا است. در میگرن با اورا نشانههای عصبی گذرا پیش از درد یا همراه آن ظاهر میشوند و بعد کاملاً برمیگردند. بعضی شکلهای اورا غیرمعمول شمرده میشوند و بررسی بیشتری لازم دارند: ضعف حرکتی یکطرفه، دوبینی، اختلال تعادل، افت سطح هوشیاری، و نشانهٔ بینایی که فقط در یک چشم رخ دهد.
میگرن چشمی چیست
آنچه در فارسی میگرن چشمی نامیده میشود، در بیشتر موارد همان میگرن با اورای بینایی است؛ اختلال از مغز میآید نه از چشم، و در میدان دید هر دو چشم دیده میشود. شکل واقعاً چشمی، که در متون تخصصی میگرن رتینال نام دارد و فقط یک چشم را درگیر میکند، بسیار نادر است و پیش از پذیرفتنش باید علتهای دیگر کاهش گذرای دید رد شوند.
آزمون سادهٔ یک چشم هنگام اختلال بینایی، پوشاندن هر چشم بهنوبت جواب مهمی میدهد: اگر اختلال با بستن هریک از دو چشم همچنان در میدان دید بماند، منشأ آن مغز است و با اورای معمول میگرن میخواند. اگر فقط در یک چشم باشد و با بستن چشم دیگر ناپدید شود، ارزیابی چشمپزشکی و عصبی لازم است.
میگرن عصبی چیست
میگرن عصبی نامی است که در فارسی روزمره زیاد شنیده میشود اما در هیچ طبقهبندی پزشکی وجود ندارد. آنچه با این نام توصیف میشود معمولاً یکی از دو چیز است: سردرد تنشی که با استرس و انقباض عضلات گردن بدتر میشود، یا میگرن واقعی که استرس یکی از محرکهایش است. این تفاوت در درمان مهم است، چون سردرد تنشی به تریپتان پاسخ نمیدهد. استرس محرک است نه علت؛ مغزی که زمینهٔ میگرن ندارد با فشار روانی هم میگرن نمیگیرد.
میگرن وستیبولار، میگرن شکمی و میگرن قاعدگی
سه زیرگروهی که بیشترین سردرگمی را میسازند، همانهایی هستند که علامت اصلیشان سردرد نیست.
میگرن وستیبولار
در میگرن وستیبولار علامت غالب سرگیجه است نه درد. معیارها دستکم پنج دوره میخواهند، هرکدام بین ۵ دقیقه تا ۷۲ ساعت، در فردی با سابقهٔ فعلی یا گذشتهٔ میگرن، و دستکم نیمی از دورهها همراه با نشانهای میگرنی: سردرد میگرنی، حساسیت به نور و صدا، یا اورای بینایی. چون سردرد ممکن است اصلاً همراه نباشد، این تشخیص اغلب سالها دیر میرسد و فرد در این فاصله چند بار برای سرگیجه به پزشکان مختلف مراجعه میکند.
میگرن شکمی در کودکان
میگرن شکمی تقریباً منحصر به کودکان است. حملهها با درد شکم در خط وسط یا اطراف ناف شروع میشوند، متوسط تا شدیدند، بین ۲ تا ۷۲ ساعت طول میکشند و دستکم دو نشانهٔ همراه دارند: بیاشتهایی، تهوع، استفراغ یا رنگپریدگی. ویژگی کلیدی این است که کودک بین حملهها کاملاً سالم است و در طول حمله سردرد ندارد. پیش از این تشخیص باید بیماریهای گوارشی و کلیوی رد شوند. بیشتر این کودکان بعدها به میگرن با سردرد مبتلا میشوند.
میگرن قاعدگی و میگرن پریودی
میگرن قاعدگی وقتی مطرح میشود که حملهها بهطور غالب از دو روز پیش از شروع خونریزی تا سه روز پس از آن رخ دهند، در دستکم دو دوره از سه دورهٔ متوالی. این حملهها معمولاً بدون اورا هستند، حتی در زنانی که در بقیهٔ ماه اورا دارند، و از حملههای دیگر طولانیتر، شدیدتر و مقاومتر به درماناند. با نزدیک شدن به یائسگی الگو بیثباتتر میشود و پس از آن، در بیشتر زنان حملهها کاهش مییابند.
| نوع میگرن | علامت غالب | گروه شایع | مدت معمول هر دوره |
|---|---|---|---|
| میگرن با اورا | نشانهٔ عصبی گذرا پیش از درد | بزرگسالان | اورا ۵ تا ۶۰ دقیقه، درد تا ۷۲ ساعت |
| میگرن چشمی | اختلال دید در میدان هر دو چشم | بزرگسالان | ۵ تا ۶۰ دقیقه |
| میگرن وستیبولار | سرگیجه، گاهی بدون سردرد | بیشتر زنان | ۵ دقیقه تا ۷۲ ساعت |
| میگرن شکمی | درد شکم در خط وسط، بدون سردرد | کودکان | ۲ تا ۷۲ ساعت |
| میگرن قاعدگی | درد شدید و مقاوم، بدون اورا | زنان در سن باروری | ۴ تا ۷۲ ساعت، اغلب بیشتر |
علت میگرن و محرکهای شناختهشدهٔ حمله
علت پایهای میگرن یک آسیب یا ضایعه نیست؛ مغزی است که آستانهٔ واکنشش به تغییر پایینتر از حد معمول است. زمینهٔ خانوادگی نقش پررنگی دارد و به همین دلیل پرسش «میگرن ارثی است» پاسخ عمدتاً مثبتی میگیرد. آنچه محرک نامیده میشود علت بیماری نیست؛ ماشهای است که روی مغزی از پیش مستعد کشیده میشود.
محرکهای میگرن؛ خواب، گرسنگی و روزهداری
مشترک بیشتر محرکها یک چیز است: تغییر ناگهانی در روال. خواب کم و خواب زیاد هر دو حمله میسازند، و همین توضیح میدهد چرا میگرن آخر هفته اینقدر شایع است.
- کمخوابی، پرخوابی، یا جابهجا شدن ساعت خواب در تعطیلات
- حذف وعدهٔ غذایی، فاصلهٔ طولانی میان وعدهها و افت قند خون
- روزهداری؛ سردرد گرسنگی در طبقهبندی بینالمللی سردرد جای مستقلی دارد و در افراد مستعد حمله را زودتر راه میاندازد
- قطع ناگهانی کافئین در کسی که هر روز چای یا قهوهٔ پررنگ مینوشد
- نور تند و چشمکزن، صدای بلند، بوی غلیظ عطر یا دود
- گرمای شدید، تغییر ناگهانی هوا و کمآبی بدن
- استرس، و نیز فروکش کردن استرس پس از یک دورهٔ فشرده
- نوسان هورمونی در روزهای نزدیک قاعدگی
پنیر، شکلات و غذاهایی که متهم میشوند
فهرست غذاهای متهم به میگرن طولانی است و پنیر کهنه و شکلات صدرنشین آناند، اما شواهد پشت بیشتر این اتهامها ضعیف است. هوس شیرینی و شکلات خودش یکی از نشانههای مرحلهٔ پیشدرآمد است؛ مغز پیش از شروع درد سراغ شکلات میفرستد و بعد شکلات مقصر شناخته میشود. حذف گستردهٔ غذاها معمولاً جز محدود شدن رژیم نتیجهای ندارد. آنچه بیشتر جواب میدهد نظم است: وعدههای منظم، خواب با ساعت ثابت و آب کافی.
تفاوت میگرن با سردرد تنشی و سردرد سینوزیتی
بیشترین اشتباه تشخیصی میگرن با سینوزیت رخ میدهد. در بررسی روی ۱۳۰ بیمار مبتلا به میگرن، ۸۱٫۵ درصد پیشتر برچسب سینوزیت خورده بودند و فاصلهٔ شروع سردرد تا تشخیص درست بهطور میانگین نزدیک به هشت سال بود. گمراهکننده خود علائم است: درد و فشار روی سینوسها، گرفتگی بینی و آبریزش چشم در حملهٔ میگرن هم دیده میشوند، چون همان مسیرهای عصبی درگیرند. نشانهٔ سینوزیت واقعی چیز دیگری است: ترشح چرکی بینی، تب، و شروع پس از یک عفونت تنفسی چندروزه.
سردرد خوشهای در سر دیگر طیف است: حملههای ۱۵ تا ۱۸۰ دقیقهای، همیشه یکطرفه و اطراف چشم، با قرمزی و اشک همان چشم و افتادگی پلک. تفاوت رفتاریاش گویاست: بیمار میگرنی دراز میکشد، بیمار سردرد خوشهای از شدت درد نمیتواند بنشیند.
| ویژگی | میگرن | سردرد تنشی | سردرد سینوزیتی | سردرد خوشهای |
|---|---|---|---|---|
| محل درد | یکطرفه یا دوطرفه | هر دو طرف، مثل نوار | پیشانی و گونه | همیشه یکطرفه، دور چشم |
| نوع درد | ضرباندار | فشارنده و غیرضربانی | فشار مبهم و سنگین | بسیار شدید و نافذ |
| مدت هر حمله | ۴ تا ۷۲ ساعت | ۳۰ دقیقه تا مداوم | چند روز، تا بهبود عفونت | ۱۵ تا ۱۸۰ دقیقه |
| تهوع و حساسیت به نور | شایع | ندارد | معمولاً ندارد | معمولاً ندارد |
| چه چیزی بدترش میکند | فعالیت معمول، خم شدن، نور | خستگی و انقباض گردن | خم شدن به جلو | بیحرکتی؛ فرد بیقرار است |
تشخیص میگرن با ام ار ای یا آزمایش خون
هیچ آزمایش خونی و هیچ تصویربرداریای میگرن را تشخیص نمیدهد. در میگرن معمول، ام آر آی و سی تی اسکن طبیعیاند و نوار مغز جایی در بررسی سردرد ندارد. راهنماهای معتبر صریحاند که برای آرام کردن ذهن بیمار نباید تصویربرداری درخواست شود؛ تصویربرداری وقتی لازم است که نشانهٔ هشداری وجود داشته باشد یا الگوی سردرد اساساً تغییر کرده باشد. آزمایش خون هم برای رد کردن چیزهای دیگر به کار میآید، نه اثبات میگرن؛ وقتی خستگی و رنگپریدگی هم در کار باشد، بررسی کمخونی فقر آهن منطقی است.
آنچه تشخیص را میسازد شرححال دقیق و یک دفترچهٔ سردرد است. راهنماها ثبت دستکم هشت هفته را توصیه میکنند:
- تعداد روزهای سردرد در ماه، مدت هر حمله و شدت آن
- علائم همراه هر حمله، از تهوع و حساسیت به نور تا اورا
- هر دارویی که برای سردرد مصرف شده، شامل مسکنهای بدون نسخه
- محرکهای احتمالی، مثل کمخوابی، حذف وعده یا استرس
- نسبت حملهها با روزهای قاعدگی
همین چند سطر در ویزیت بعدی کار چند آزمایش را میکند.
درمان حملهٔ میگرن؛ از مسکن ساده تا تریپتان
مسکن ساده در برابر تریپتانها
درمان حمله مرحلهای است. در حملههای خفیف تا متوسط، مسکنهای ساده - استامینوفن، آسپرین یا ضدالتهابهای غیراستروئیدی مثل ایبوپروفن - اغلب کافیاند. در حملههای متوسط تا شدید، خط اصلی تریپتانهاست؛ گروهی که اختصاصاً برای میگرن ساخته شدهاند و روی گیرندههای سروتونین اثر میگذارند. راهنمای بریتانیا ترکیب یک تریپتان خوراکی با یک ضدالتهاب غیراستروئیدی یا با استامینوفن را انتخاب اول میداند. افزودن داروی ضدتهوع، حتی بدون تهوع، هم حال عمومی را بهتر میکند و هم به جذب داروی خوراکی کمک میکند. در مقابل، اوپیوئیدها و ارگوتها برای حملهٔ میگرن توصیه نمیشوند.
انتخاب میان این گروهها تصمیم پزشک یا داروساز است، نه انتخاب از پشت پیشخوان داروخانه؛ تریپتانها در بیماریهای قلبی-عروقی و برخی شکلهای غیرمعمول اورا محدودیت دارند و اگر یکی جواب ندهد، تریپتان دیگری ممکن است مؤثر باشد.
زمان مصرف مهمتر از قدرت دارو است داروی حملهٔ میگرن وقتی بیشترین اثر را دارد که در همان ابتدای درد مصرف شود، نه پس از چند ساعت تحمل کردن. از سوی دیگر، اگر نیاز به داروی حمله بیش از دو تا سه روز در هفته باشد، این خودش پیام روشنی است: زمان صحبت دربارهٔ درمان پیشگیرانه رسیده است.
درمان خانگی میگرن و آنچه در حمله کمک میکند
هیچ درمان خانگی جای دارو را نمیگیرد، اما چند اقدام ساده شدت حمله را قابلتحملتر میکنند:
- دراز کشیدن در اتاق تاریک و ساکت و خوابیدن، حتی کوتاه
- کمپرس سرد روی پیشانی یا پشت گردن
- نوشیدن مایعات، بهویژه وقتی حمله با استفراغ همراه است
- مقدار کمی کافئین در همان ابتدای حمله، در کسی که عادت روزانه به آن ندارد
آنچه با عنوان درمان قطعی میگرن معرفی میشود، از دمکردهٔ گیاهی تا روشهای سنتی، سازوکار حمله را متوقف نمیکند. میگرن بیماریای مزمن است و درمان قطعی ندارد؛ هدف واقعبینانه کم کردن تعداد و شدت حملههاست، تا جایی که کار و خواب مختل نشود.
میگرن مزمن و سردرد ناشی از مصرف زیاد مسکن
مرز میگرن اپیزودیک و مزمن یک عدد است: سردرد در ۱۵ روز یا بیشتر از ماه، برای بیش از سه ماه، که دستکم هشت روز آن ویژگیهای میگرن را دارد. شایعترین چیزی که میگرن اپیزودیک را به این نقطه میرساند، خود مسکن است.
سردرد ناشی از مصرف بیش از حد دارو وقتی شکل میگیرد که فردی با سردرد زمینهای، بیش از سه ماه بهطور منظم مسکن مصرف کند. آستانه بسته به نوع دارو فرق میکند و همین جزئیات، در ایران که خرید مسکن ترکیبی بدون نسخه رایج است، اهمیت ویژه دارد.
| گروه دارو | نمونهها | آستانهٔ مصرف در ماه |
|---|---|---|
| مسکنهای ساده | استامینوفن، آسپرین و ضدالتهابهای غیراستروئیدی | ۱۵ روز یا بیشتر |
| مسکنهای ترکیبی | قرصهای حاوی استامینوفن بههمراه کافئین یا کدئین | ۱۰ روز یا بیشتر |
| تریپتانها | داروهای اختصاصی حملهٔ میگرن | ۱۰ روز یا بیشتر |
| اوپیوئیدها و ارگوتها | ترکیبات کدئیندار و مشتقات ارگوتامین | ۱۰ روز یا بیشتر |
عدد کلیدی همین است: قرص ترکیبی که کافئین یا کدئین دارد، در ۱۰ روز از ماه به آستانه میرسد، نه ۱۵ روز. بسیاری از قرصهایی که در داروخانه با نامهای تجاری گوناگون برای سردرد فروخته میشوند در همین دستهاند و چرخه را میسازند: مسکن درد را چند ساعت میخواباند، سردرد برمیگردد، قرص بعدی مصرف میشود، و سردرد بهتدریج از چند بار در ماه به تقریباً هر روز میرسد. در میان کسانی که ۱۵ روز یا بیشتر در ماه سردرد دارند، بیش از نیمی مصداق همین تشخیصاند؛ سازمان جهانی بهداشت این نوع سردرد را تا ۵ درصد جمعیت برخی کشورها برآورد میکند.
معیار، تعداد روزهاست نه تعداد قرصها آنچه شمرده میشود تعداد روزهای مصرف دارو است، نه تعداد قرصها. یک قرص در روز بهمدت ۱۲ روز از ماه، از نظر خطر سردرد دارویی سنگینتر از سه قرص در یک روز واحد است. ثبت مسکنهای بدون نسخه در دفترچهٔ سردرد، بخش فراموششدهٔ ماجراست.
این وضعیت برگشتپذیر است. راهنماها توصیه میکنند تمام داروهای پرمصرف حمله برای دستکم یک ماه و بهشکل ناگهانی - نه تدریجی - قطع شوند، با هشدار صریح که سردرد در روزهای اول بدتر میشود و ممکن است علائم ترک هم بروز کند. در همین دوره معمولاً درمان پیشگیرانه شروع میشود و تشخیص چهار تا هشت هفته بعد بازبینی میگردد. حدود نیمی از کسانی که تصویرشان میگرن مزمن به نظر میرسید، پس از قطع دارو به شکل اپیزودیک بازمیگردند.
داروی پیشگیری میگرن و زمان شروع آن
درمان پیشگیرانه وقتی مطرح میشود که حملهها حدود یک بار در هفته یا بیشتر تکرار شوند، یا آنقدر شدید باشند که با درمان حمله کنترل نشوند. هدف حذف کامل میگرن نیست، بلکه کم شدن تعداد و شدت حملهها و کاهش وابستگی به مسکن است.
- بتابلوکرها، از جمله پروپرانولول، که در فشار خون هم کاربرد دارند
- داروهای ضدتشنج، مثل توپیرامات
- ضدافسردگیهای سهحلقهای، مثل آمیتریپتیلین
- مهارکنندههای CGRP، پس از شکست دستکم سه داروی پیشگیرانهٔ دیگر
- تزریق سم بوتولینوم نوع A برای میگرن مزمن، با همان شرط شکست درمانهای قبلی
هیچکدام از این گزینهها یکشبه اثر نمیکنند؛ اثر پیشگیری در طول هفتهها سنجیده میشود و راهنماها بازبینی نیاز به ادامهٔ درمان را سه تا شش ماه پس از شروع توصیه میکنند. توپیرامات در بارداری و در زنانی که امکان باردار شدن دارند، جز با پیشگیری مطمئن از بارداری مصرف نمیشود. ریبوفلاوین یا همان ویتامین B2 در دوز بالا در برخی افراد تعداد حملهها را کم میکند و طب سوزنی هم بهعنوان گزینهٔ غیردارویی در راهنماها آمده است؛ در مقابل، گاباپنتین برای پیشگیری میگرن توصیه نمیشود. جزئیات بالینی این تصمیمها در مرور تخصصی میگرن و سردردهای اولیه بررسی شده است.
میگرن در بارداری و داروهای بیخطرتر
در بیشتر زنان مبتلا به میگرن، بارداری دورهٔ آرامتری برای سردرد است. حملهها بهویژه در نوع بدون اورا کم میشوند و این بهبود از سهماههٔ دوم به بعد چشمگیر است؛ در بخش بزرگی از زنان، حملهها در سهماههٔ سوم تقریباً متوقف میشوند. در میگرن با اورا این بهبود کمتر است و گاهی اورا برای نخستین بار در همین دوره ظاهر میشود.
از نظر دارویی، استامینوفن انتخاب اول درمان حملهٔ میگرن در بارداری است. تریپتان یا ضدالتهاب غیراستروئیدی فقط پس از گفتوگو دربارهٔ ضرورت درمان و خطر هرکدام مطرح میشود، و ضدالتهابهای غیراستروئیدی در نیمهٔ دوم بارداری محدودیت مشخصی دارند. اگر درمان پیشگیرانه لازم باشد، تصمیم به مشورت تخصصی نیاز دارد و بعضی داروهای رایج، از جمله توپیرامات، کنار گذاشته میشوند.
یک هشدار لازم است: سردرد تازه یا سردردی که در نیمهٔ دوم بارداری شدیدتر و متفاوت شده، نباید به حساب میگرن گذاشته شود؛ میتواند نشانهٔ پرهاکلامپسی باشد و اندازهگیری فشار خون در همان روز لازم است.
میگرن چقدر خطرناک است و چه عوارضی دارد
میگرن بهخودیخود کشنده نیست و در شکل معمول به مغز آسیب دائمی نمیزند؛ خطر واقعی جای دیگری است: عوارض بلندمدت، و اشتباه گرفتن یک سردرد ثانویه با حملهٔ میگرن.
مهمترین عارضهٔ بلندمدت، تبدیل میگرن اپیزودیک به میگرن مزمن است که در بیشتر موارد با مصرف مکرر مسکن پیش میرود. افسردگی، اضطراب و اختلال خواب هم در مبتلایان به میگرن شایعترند و همین همراهی، کنترل سردرد را دشوارتر میکند. میگرن با اورا خطر سکته مغزی ایسکمیک را اندکی بالا میبرد و این افزایش با سیگار و قرص ضدبارداری ترکیبی جدیتر میشود؛ به همین دلیل راهنماها تجویز معمول قرص ضدبارداری ترکیبی را در زنان مبتلا به میگرن با اورا توصیه نمیکنند.
دو باور رایج هم اصلاح لازم دارند. نخست، انتساب سردرد شدید به فشار خون: فشار خون بالا در سطوح معمول خود بیعلامت است و سردرد نمیسازد؛ این رابطه تنها در بحران فشار خون معنا پیدا میکند. دوم، نگرانی از تومور مغزی. سردرد ناشی از تودهٔ مغزی الگوی متفاوتی دارد: بهتدریج بدتر میشود، هنگام بیدار شدن شدیدتر است، با سرفه و زور زدن تشدید میشود و کنارش نشانههای عصبی پایدار مثل ضعف یکطرفه یا تغییر شخصیت دیده میشود. حملهای که سالهاست با همان الگو تکرار میشود و بین حملهها فرد کاملاً سالم است، این تصویر را ندارد.
سردردهای نگرانکننده و زمان مراجعه به پزشک
چند الگوی سردرد وجود دارد که نباید منتظر گذشتنشان ماند؛ اینها نشانهٔ میگرن نیستند، نشانهٔ چیزی هستند که پشت سردرد پنهان شده است.
نشانههایی که مراجعهٔ فوری لازم دارند سردرد رعدآسا که در کمتر از پنج دقیقه به اوج شدت میرسد؛ سردرد همراه با تب و سفتی گردن؛ سردرد همراه با ضعف یا بیحسی یکطرفهٔ بدن، اختلال تکلم، دوبینی یا افت سطح هوشیاری؛ سردرد تازه پس از ۵۰ سالگی، بهویژه با درد شقیقه یا درد فک هنگام جویدن؛ سردردی که با سرفه، عطسه، زور زدن یا ورزش شروع میشود؛ سردردی که با تغییر وضعیت بدن بهروشنی کم و زیاد میشود؛ سردرد پس از ضربه به سر در سه ماه گذشته؛ تغییر اساسی در الگوی سردرد همیشگی؛ و استفراغ مکرر بدون علت روشن.
فراتر از موارد فوری، چند وضعیت دیگر هم ویزیت غیراورژانسی میخواهند: حملهای که بیش از ۷۲ ساعت ادامه یافته، اورایی که بیش از یک ساعت طول کشیده یا برای نخستین بار رخ داده، اختلال بینایی محدود به یک چشم، حملههای بیش از یک بار در هفته، و نیاز به مسکن در بیش از دو تا سه روز از هفته. سابقهٔ سرطان یا ضعف ایمنی هم هر سردرد تازهای را نیازمند بررسی میکند.
میگرن تشخیصی است که با گفتوگو گرفته میشود نه با آزمایش؛ دفترچهای که روزهای سردرد و - مهمتر از همه - تمام مسکنهای مصرفشده در آن ثبت شده باشد، مسیر را کوتاه میکند.
پرسشهای پرتکرار
میگرن چشمی چیست
تشخیص سینوزیت از میگرن چگونه ممکن است
علائم میگرن در زنان چه تفاوتی با مردان دارد
علت میگرن در آقایان چیست
میگرن درمان قطعی دارد
میگرن چقدر خطرناک است
سردرد و سرگیجه در مردان نشانهٔ چیست
قرص سینوزیت برای سردرد میگرنی خوب است
شفافیت منابع و بازبینی
منابع
- Migraine NHS
- Headaches in over 12s: diagnosis and management (CG150) NICE
- Migraine NINDS, National Institutes of Health
- Headache disorders World Health Organization
- Acute Migraine Headache: Treatment Strategies American Family Physician (AAFP)
- Migraine MedlinePlus, US National Library of Medicine
- Migraine misdiagnosis as a sinusitis, a delay that can last for many years The Journal of Headache and Pain
- Menstrual migraine, migraine and contraceptions, migraine and pregnancy and migraine triggers The Journal of Headache and Pain
این مطلب بر پایهٔ منابعِ معتبر و دقیق تهیه شده است.